Verboeckhoven: Belgisch dierenschilder en held van 1830

Hij schilderde de honden van de koning, ontwapende een soldaat met zijn blote handen, en het is hij die de muren bouwde waar het goed toeven is met een glas of een hapje. Eugène Verboeckhoven. De naam zegt u misschien niets. En toch.

Als kind naar een speelgoedfabriek gestuurd. Als volwassene een schilder zo beroemd dat hij bovenmatig gekopieerd werd. Strijder van de Belgische revolutie, ondertekenaar van de petitie die Leopold I op de troon bracht. En in 1836 de eerste eigenaar van het terrein dat anderhalve eeuw later het Ultieme Hallucinatie zou worden. Een romanpersonage. En toch is alles waar.

Zelfportret van Eugène Verboeckhoven, 1854 — op 56-jarige leeftijd, op het hoogtepunt van een buitengewone carrière. Hij liet de eerste muren van het Ultieme Hallucinatie bouwen, die u kunt ontdekken op de Koningsstraat 316 te Brussel.

Van speelgoedfabriek tot koninklijke salons: Verboeckhovens vergeten jeugd

Warneton, 9 juni 1798. Eugène wordt geboren als zoon van een beeldhouwer, "de meest opvliegende en de beste der mannen", die hem leerde tekenen voor hij hem op elfjarige leeftijd naar een fabriek van gegoten kartonnen speelgoed in Gorinchem stuurde. De knaap wordt er, door de ironie van de geschiedenis, "werkplaatsmeester". Hij keert terug, schrijft zich in aan de Academie van Gent, maakt er razendsnel vorderingen… en wordt bij een wedstrijd onterecht als vijfde geklasseerd. Verontwaardigd gooit hij de deur achter zich dicht. De jury had zojuist de beste leerling die ze ooit had gehad, geweigerd.

Verboeckhoven, Belgisch dierenschilder: een Europees succes in de 19e eeuw dat vervalsers dolgraag kopieerden

Verboeckhoven wordt al snel een van de beroemdste dierenschilders van Europa. Schapen, paarden, wolven, geschilderd met een bijna wetenschappelijke precisie en een romantische gevoeligheid die de burgerlijke salons van de 19e eeuw betoverde. Zijn orderboek zit jaren op voorhand vol, en vervalsers in Antwerpen produceren enkel kopieën van zijn doeken bestemd voor de export. Op grote schaal gekopieerd worden, dat is het "ultieme" teken van succes.

Vincent van Gogh is niet overtuigd. In een brief aan zijn broer spreekt hij over de "levensgrote koeien van de vrome Verboeckhoven" als iets angstaanjagends. Ieder zijn smaak — Van Gogh heeft tijdens zijn leven ook niet veel doeken verkocht.

Officieel schilder van Leopold I… te beginnen met de hond van de koningin

Leopold I is een liefhebber van dierenschilderkunst. Hij doet een beroep op Verboeckhoven, maar het is niet de koning die als eerste poseert. Wel de hond van koningin Louise-Marie. Daarna een tijger. Dan papegaaien voor het paleis. Men stelt zich de meest gevraagde schilder van Europa voor, notitieboekje in de hand, tegenover de koninklijke viervoeter. Het vervolg is roemrijker: hij schildert uiteindelijk het groot ruiterportret van de koning, wordt benoemd tot commandeur in de Leopoldsorde, en onderscheiden met het Legioen van Eer, de Christusorde van Portugal en de Orde van Sint-Michaël van Beieren. Niet slecht voor iemand wiens carrière begon tussen de poten van een kartonnen koe.

Portret van koningin Louise-Marie — een werk van twee handen: Wappers schildert de koningin, Verboeckhoven schildert het paard en de hond. De samenwerking van de twee grootste Belgische schilders van die tijd, voor het koninklijk hof van België.

Verboeckhoven en de Belgische revolutie van 1830: de schilder die het penseel neerlegde om de wapens op te nemen

In 1830 is Verboeckhoven 32 jaar en heeft hij een internationale carrière, toch legt hij het penseel neer en trekt ten strijde. Hij richt een vrijwilligerscompagnie op, ontwapent een Nederlandse soldaat te Diegem en rukt hem zijn lans af, die hij omvormt tot vlaggenstok voor zijn eenheid. Het grote schilderij van Wappers over de Septemberdagen stelt hem voor, lans in de hand. Hij behoort tot de ondertekenaars van de petitie die Leopold I op de troon bracht. Hij en zijn broer ontvangen het IJzerkruis.

"Episode van de Septemberdagen 1830" van Gustave Wappers (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België). Kijk goed: Verboeckhoven staat er, lans in de hand — die hij twee dagen eerder aan een Nederlandse soldaat in Diegem had ontrukt. Schilderij te zien in de Koningsstraat… maar niet op nummer 316.

1836: Verboeckhoven laat het huis bouwen dat het Ultieme Hallucinatie zal worden

In 1836, op het hoogtepunt van zijn roem, laat Verboeckhoven een sober en elegant neoclassicistisch huis bouwen in Sint-Joost-ten-Node, op een terrein gekocht van graaf Cornet de Grez, wiens naam nog steeds de straat aan de overkant siert. Bijna 150 jaar later wordt dit gebouw het Ultieme Hallucinatie.

"Kudde schapen verrast door het onweer" (1839) — geschilderd in de periode dat Verboeckhoven woonde in het huis dat De Ultieme Hallucinatie zou worden, en vandaag te zien in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, op een steenworp van hier.

Het Verboekhoveenplein in Schaarbeek: waarom zegt iedereen "de berenkuil"?

Schaarbeek wijdt hem in 1874 een plein. De aannemer vervangt de steunmuren door namaakrotsen en cirkelvormige hekken. In 1878, tijdens een woelige verkiezingsvergadering, vergelijkt schepen Bergé, politiek tegenstander van de burgemeester, het geheel met "de berenkuil van de dierentuin van Bern" die hij zojuist bezocht heeft. De bijnaam slaat onmiddellijk aan. Nog steeds kent bijna niemand de officiële naam, temeer omdat de gemeente ondertussen die van Verboeckhoven verminkt heeft door er de "c" uit te schrappen. De nagedachtenis, zo blijkt maar weer, is nooit helemaal eenvoudig.

Het plein draagt zijn naam wel — of toch bijna. De "c" van Verboeckhoven is op mysterieuze wijze verdwenen in de officiële schrijfwijze.

Overleden op 19 januari 1881 in Schaarbeek, in de stad die hij had helpen bevrijden. Zijn huis blijft mensen ontvangen, onder een andere naam.

Eugène is het eerste hoofdstuk, maar de familie Verboeckhoven verbergt nog geheimen tussen de muren van het Ultieme, waaronder een boek dat u zeker kent…

Als u van verhalen houdt, kom ze dan ontdekken in onze Art Nouveau-brasserie!

INSCHRIJVEN OP ONZE NIEUWSBRIEF.

Alle mysteries van de Ultieme Hallucinatie

rechtstreeks in uw mailbox.